Olej rydzowy, wbrew temu, co może wskazywać jego nazwa, nie ma nic wspólnego z popularnym grzybem jadalnym – pozyskuje się go z nasion lnianki siewnej. Ten popularny niegdyś produkt spożywczy właśnie wraca do łask, a wszystko dlatego, że wykazuje szereg cennych właściwości prozdrowotnych, które możesz wykorzystać, aby wspomóc swój organizm. Zobacz, jakie składniki odżywcze zawiera i do jakich potraw pasuje – kto wie, czy nie stanie się również Twoim stałym towarzyszem kulinarnym.

Czym jest olej rydzowy z lnianki i z jakiej rośliny powstaje?

Olej rydzowy, o którym ostatnio coraz więcej mówi się w kontekście zdrowego odżywiania, jest naturalnym tłuszczem roślinnym, który powstaje z nasion lnianki siewnej. Pozyskuje się go poprzez tłoczenie na zimno ziaren lnicznika siewnego – tylko ta tradycyjna metoda pozwala zachować szerokie spektrum cennych substancji odżywczych. Wspomniany produkt obfituje bowiem w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, które wysoka temperatura po prostu niszczy.

Czy olej rydzowy był stosowany w średniowieczu i dlaczego wraca do łask?

Gdybyś spotkał lnicznika siewnego na polu, prawdopodobnie nie zwróciłbyś na niego zbyt dużej uwagi, bo wygląda niepozornie. Tymczasem nie każdy wie, że omawiany gatunek jest jedną z najstarszych roślin oleistych uprawianych w Polsce, która  towarzyszy naszemu narodowi od wieków. Już w średniowieczu nasi przodkowie bardzo cenili sobie właściwości odżywcze oleju z lnianki, dlatego chętnie go stosowali w kuchni, przyrządzając pożywne dania. Wraz z rozwojem rolnictwa o charakterze przemysłowym zapomniano o tym zdrowym tłuszczu – jego miejsce zajęły olej rzepakowy i słonecznikowy. W ostatnich latach lnianka odnotowuje swój wielki comeback – zrobiło się o niej głośno zwłaszcza w środowisku osób, które chcą w świadomy i naturalny sposób wspierać swoje zdrowie.

Jakie właściwości ma lnianka siewna i jakie preferuje warunki uprawy?

Roślina, z której powstaje olej rydzowy zasobny w kwasy omega-3 i omega-6, ma smukłe łodygi i drobne, jasnożółte kwiaty. Co ważne, lnianka siewna nie jest szczególnie wymagająca – dobrze radzi sobie w trudniejszych warunkach klimatycznych, jakie panują w Europie Środkowo-Wschodniej, dlatego można ją uprawiać w Polsce. Jeśli cenisz sobie żywność ekologiczną, z pewnością ucieszy Cię fakt, że omawiana roślina oleista nie wymaga intensywnego nawożenia i stosowania syntetycznych środków ochrony roślin. Olej z lnianki ma charakterystyczny złocisto-zielony odcień – niekiedy wpada w rdzawo-brunatną tonację – wszystko bowiem zależy od tego, na jakiej glebie rósł surowiec.

W jakie substancje odżywcze jest bogaty olej rydzowy i jakie kwasy tłuszczowe dostarcza?

Gdy dowiesz się, jakie cenne substancje odżywcze dostarcza olej rydzowy, który możesz spotkać w sprzedaży też jako olej z lnianki, prawdopodobnie postanowisz włączyć go do swojej codziennej diety. Znajdziesz w nim m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), witaminy i związki o działaniu antyoksydacyjnym, które neutralizują wolne rodniki, zanim te zdążą dokonać spustoszenia w Twoim ciele.

Dlaczego NNKT w oleju rydzowym są tak ważne dla organizmu?

Na szczególną uwagę zasługują NNKT, gdyż Twój organizm nie potrafi ich samodzielnie syntetyzować, a potrzebuje ich do prawidłowego funkcjonowania, więc musisz dostarczać je z zewnątrz. Wprawdzie z kwasów omega-3 słyną tłuste ryby morskie, ale nie każdy chce i może je spożywać. Jeśli jesteś weganinem lub wegetarianinem, któremu na sercu leży los zwierząt, postaw na olej z lnianki – ten bowiem wspiera szereg procesów metabolicznych w Twoim ciele dzięki NNKT. 

Sięgając po olej rydzowy o delikatnym aromacie i charakterystycznym zabarwieniu, zapewniasz swojemu organizmowi „zastrzyk” steroli roślinnych i fosfolipidów, które wspierają funkcjonowanie błon komórkowych.

Być może słyszałeś już o tym, że wybierając tłuszcze, należy przyjrzeć się ich profilowi lipidowemu, gdyż od stosunku poszczególnych składników zależy Twoje zdrowie. W przypadku oleju z lnianki ich proporcje działają na Twoją korzyść – ponad 90% stanowią bowiem nienasycone kwasy tłuszczowe, nasycone występują zaś w niewielkich ilościach. 

W oleju rydzowym, który właśnie przeżywa swój renesans, dominują kwasy omega-3 i omega-6 – zalicza się je do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Ich odpowiednia proporcja sprzyja utrzymaniu równowagi lipidowej w Twoim organizmie, wspierając tym samym pracę serca, układu nerwowego i procesy odpornościowe. Co ważne, wielonienasycone kwasy tłuszczowe łagodzą stany zapalne w Twoim organizmie, do których dochodzi m.in. przy zwalczaniu patogenów i podczas ekspozycji na zanieczyszczenia obecne w środowisku.

Czy olej rydzowy działa antyoksydacyjnie i chroni przed wolnymi rodnikami?

Olej z lnianki nie tylko wspiera Twoje zdrowie, dostarczając Ci zdrowe tłuszcze, ale też stanowi bogate źródło witaminy E (tokoferolu) odpowiedzialnej za zwalczanie wolnych rodników. Te reaktywne cząsteczki są szczególnie niebezpieczne – brakuje im bowiem elektronów, przez co próbują je uzyskać, odrywając je od białek, lipidów i kwasów nukleinowych. Prowadzą zatem do uszkodzeń DNA – niektóre z mutacji mogą zainicjować procesy nowotworowe, dlatego staraj się dostarczać organizmowi naturalne antyoksydanty, takie jak witamina E.  Naturalne tokoferole stabilizują tłuszcze roślinne – w tym przypadku chronią nienasycone kwasy tłuszczowe w oleju z lnianki przed zniszczeniem i utratą ich właściwości. 

Jakie właściwości zdrowotne ma olej rydzowy?

Możesz czerpać z cennych właściwości oleju rydzowego, regularnie go spożywając – wzbogacisz nim swoje sałatki i kanapki. Włączając ten produkt do swojej diety, wspierasz serce, odporność, gospodarkę cukrową i metabolizm. Poza tym olej z lnianki może wspomagać regenerację komórek, dlatego konsumując go, spowalniasz procesy starzenia, jakie zachodzą w Twoim organizmie. 

Ze względu na wysoką zawartość antyoksydantów olej rydzowy chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, którego doświadczasz każdego dnia. Nawet gdy oddychasz czystym powietrzem i jesz żywność ekologiczną, w Twoich mitochondriach powstaje ATP (nośnik energii), a wraz z nim wolne rodniki. Jakby tego było mało, olej z lnianki wykazuje właściwości wspierające prawidłową pracę przewodu pokarmowego, przez co ten lepiej radzi sobie z trawieniem pożywienia, które mu dostarczasz.

Czy olej rydzowy wspiera serce i układ krążenia?

Jeśli zależy Ci na zdrowiu serca i układu krążenia, a pamiętajmy, że większość zgonów następuje wskutek zawału, nieleczonego nadciśnienia tętniczego i miażdżycy, regularnie spożywaj olej z lnianki. Zawarte w nim kwasy omega-3 i omega-6 wpływają bowiem korzystnie na elastyczność naczyń krwionośnych i ciśnienie tętnicze, co zmniejsza ryzyko wielu chorób cywilizacyjnych. 

Czy olej rydzowy pomaga regulować poziom cukru we krwi?

Podobnie jak wielu mieszkańców krajów wysoko rozwiniętych borykasz się z wahaniami poziomu cukru we krwi i niestabilną gospodarką insulinową, ale chcesz to zmienić? Rozważ wprowadzenie oleju z lnianki do swojej diety, ponieważ zawiera składniki, które wspierają gospodarkę glukozową i poprawiają wrażliwość Twoich tkanek na insulinę wydzielaną przez trzustkę. 

Czy olej rydzowy obniża poziom cholesterolu LDL?

Niewłaściwa dieta, w której przeważają nasycone kwasy tłuszczowe, nie jest korzystna dla zdrowia i może znacząco skrócić Twoje życie, doprowadzając do przedwczesnej śmierci. Sprzyja bowiem powstawaniu płytek miażdżycowych w naczyniach krwionośnych, ograniczając w ten sposób przepływ krwi. Aby temu zapobiec, musisz zmienić swoje dotychczasowe nawyki żywieniowe – dobrym pomysłem jest systematyczne spożywanie oleju z nasion lnianki siewnej. Za jego sprawą możesz bowiem obniżyć poziom „złego” cholesterolu we krwi i jednocześnie podwyższyć stężenie „dobrej” frakcji HDL.

Czy olej rydzowy działa przeciwzapalnie i wspiera leczenie chorób?

Przewlekłe stany zapalne są niekorzystne dla Twojego zdrowia, ponieważ w dłuższej perspektywie zwiększają ryzyko rozwoju nowotworów i uszkodzenia tkanek. Niestety, w ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań na choroby autoimmunologiczne, takie jak łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Hashimoto i wrzodziejące zapalenie jelita grubego – ich przebieg dodatkowo zaostrza stres. Jeśli cierpisz na tego typu schorzenie, zastanów się nad włączeniem do swojej diety oleju z lnianki. Olej rydzowy posiada właściwości przeciwzapalne, które wspierają Twój organizm w walce z przewlekłymi stanami zapalnymi, wspomagając konwencjonalne leczenie chorób autoimmunologicznych.

Jak widzisz, olej rydzowy może zmniejszać ryzyko rozwoju wielu chorób cywilizacyjnych – począwszy od miażdżycy, na nowotworach skończywszy, dlatego warto wspomóc swój organizm od środka. Zdrowe nawyki żywieniowe nie zastąpią leków przepisanych przez lekarza, dlatego nie odstawiaj ich na własną rękę, aczkolwiek wdrożenie zbilansowanej diety wspiera ich skuteczność.

Dlaczego należy sięgać po tłoczony na zimno olej rydzowy?

Wiesz już, w jaki sposób olej z lnianki siewnej wspiera Twój organizm – jego dobroczynne właściwości zawdzięczasz wielonienasyconym kwasom tłuszczowym i witaminie E, które ulegają destabilizacji pod wpływem wysokiej temperatury. Z tego względu postaw na olej rydzowy tłoczony na zimno, z którego czerpiesz maksimum wartości odżywczych i sensorycznych. Tłuszcz roślinny, który jest pozyskiwany z nasion lnianki siewnej, dzięki procesowi przeprowadzonemu w niskiej temperaturze zachowuje swój autentyczny smak i zapach. Jeśli nie chcesz stracić cennych witamin i związków bioaktywnych, które efektywnie neutralizują wolne rodniki, postaw na nierafinowany olej rydzowy z certyfikatem ekologicznym.

Jak stosować olej rydzowy w kuchni i czy można go podgrzewać?

Prawdopodobnie po tym, jak przeczytałeś o licznych właściwościach prozdrowotnych tego wyjątkowego produktu spożywczego, nie wyobrażasz sobie, że mógłby utracić swoje wartości odżywcze. Z tego względu staraj się spożywać olej rydzowy na zimno – dodawaj go do dań serwowanych w temperaturze pokojowej, aby wydobyć ich unikalny smak i aromat. Olej z lnianki tłoczony na zimno znalazł szerokie zastosowanie w kuchni – wzbogacisz nim sałatki, kanapki, dressingi i sosy. Do smażenia i pieczenia wybierz jednak inny tłuszcz, który lepiej znosi kontakt z wysoką temperaturą, przez co jest bezpieczniejszy dla Twojego zdrowia. Niestety, nienasycone kwasy tłuszczowe, które w temperaturze pokojowej wspierają Twoje zdrowie, w wyższej utleniają się, powodując stany zapalne i zwiększając ryzyko nowotworów.

Ile oleju rydzowego dziennie spożywać w celu wsparcia zdrowia?

Ile potrzebujesz oleju z lnianki, aby zmniejszyć ryzyko chorób cywilizacyjnych, które stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w krajach zachodnich, w tym również w Polsce? Wystarczy, że każdego dnia będziesz spożywał 1 łyżkę stołową tego prozdrowotnego produktu – możesz to zrobić zarówno rano, jak i wieczorem, gdyż od pory dnia bardziej liczy się regularność. Wprowadzając olej rydzowy do swoich posiłków, możesz poprawić komfort trawienia i przyswajanie tłuszczów roślinnych – z drugiej strony w ich obecności zwiększa się biodostępność witamin A, D, E, K.

Do czego dodawać olej rydzowy i z czym go jeść?

Pamiętaj, aby nie podgrzewać oleju z lnianki, gdyż nawet lekko podwyższona temperatura niszczy cenne składniki odżywcze, które dostarcza ten produkt znany w Polsce od średniowiecza. Choć nie nadaje się on do smażenia czy pieczenia w piekarniku, wykorzystasz go do wielu pysznych dań – z powodzeniem dodasz go do sałatki, surówki czy gotowanych warzyw. Po skropieniu olejem rydzowym nawet zwykłe ziemniaki nabiorą smaku i aromatu, przez co staną się małą ucztą kulinarną. Jeśli samodzielnie przygotowujesz w domu pasty kanapkowe, np. z soczewicy czy ciecierzycy, możesz do nich dodać odrobinę zdrowego tłuszczu z nasion lnianki siewnej, a w pełni wykorzystasz jego potencjał zdrowotny.

Jak wykorzystać olej rydzowy w prostych przepisach?

Szukasz inspiracji kulinarnych, których odtworzenie w domowym zaciszu nie przysporzy Ci problemów i nie pochłonie znaczącej części domowego budżetu? Przygotuj prostą sałatkę z rukoli, pomidorków koktajlowych, pestek dyni i sera feta – na koniec dodaj do nich łyżkę oleju rydzowego, sok z cytryny i odrobinę miodu. W ten prosty sposób zbalansujesz smak potrawy i wydobędziesz z niej wartościowe składniki odżywcze, za które Twój organizm będzie Ci wdzięczny.

=>Zobacz też, z czym jeść olej z ostropestu, aby nie doprowadzić do utlenienia nienasyconych kwasów tłuszczowych, które zawiera.

Jak przechowywać olej rydzowy, by nie stracił swoich cennych właściwości?

Taki skarb jak naturalny olej rydzowy wymaga odpowiednich warunków, aby nie stracił swoich dobroczynnych właściwości, dlatego przechowuj go w chłodnym miejscu, z dala od światła i źródeł ciepła. Najlepiej włóż go do lodówki, gdyż w ten sposób spowolnisz proces utleniania zawartych w nim składników odżywczych i zabezpieczysz NNKT przed degradacją. Pamiętaj, że olej rydzowy jest bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe, którym szkodzi kontakt z tlenem, dlatego dokładnie zakręcaj butelkę po każdym użyciu, ograniczając dostęp powietrza atmosferycznego. 

Czy olej z nasion lnianki można wykorzystać w pielęgnacji twarzy i jak wspiera skórę?

Olej z nasion lnicznika siewnego znalazł również zastosowanie w kosmetyce – coraz więcej firm wykorzystuje go w formułach swoich kremów i balsamów do ciała, ponieważ dobroczynnie działa na skórę i spowalnia procesy starzenia. Z pewnością ucieszy Cię również wiadomość, że nie musisz przeglądać asortymentu drogerii w poszukiwaniu odpowiedniego specyfiku. Wystarczy, że dodasz kilka kropel oleju rydzowego do swojego ulubionego kosmetyku, zanim go zaaplikujesz na twarz czy ciało. 

Nienasycone kwasy tłuszczowe wykazują wysokie powinowactwo do skóry, dlatego świetnie się wchłaniają, pozostawiając cerę dogłębnie odżywioną. Poza tym z ich pomocą odbudujesz naturalną barierę hydrolipidową i poprawisz elastyczność swojego naskórka – olej z lnianki polecamy Twojej szczególnej uwadze, zwłaszcza gdy borykasz się z AZS lub łuszczycą. Jeśli Twoja cera wykazuje skłonność do podrażnień i często reaguje zaczerwienieniem, sięgnij po olej rydzowy, który ma właściwości łagodzące.

Czy można stosować olej rydzowy na włosy?

Jeśli masz włosy wysokoporowate (kręcone, suche i podatne na stylizację) i dbasz o nie w naturalny sposób, rozważ zastosowanie oleju rydzowego, który dzięki zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych pomaga odbudować łodygę włosa. Jednocześnie pokrywa ją delikatną warstwą ochronną, która zabezpiecza Twoje pasma przed utratą wilgoci i szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych, dlatego rozważ olejowanie zwłaszcza latem, gdy promieniowanie UV jest wyjątkowo mocne. 

Powtarzając ten zabieg raz w tygodniu, sprawisz, że Twoje włosy staną się bardziej miękkie, gładkie i podatne na stylizację, przez co zapomnisz o bad hair day. Pamiętaj, że olej rydzowy wspiera także kondycję skóry głowy i pomaga jej utrzymać prawidłowy poziom nawilżenia – ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne może okazać się nieoceniony, gdy chorujesz na łuszczycę lub AZS.

=>W pielęgnacji skóry atopowej i łuszczycowej bardzo dobre rezultaty przynosi również olej konopny – klikając w aktywny odnośnik, dowiesz się więcej o jego właściwościach i zastosowaniu.

Jakie właściwości lecznicze wykazuje olej rydzowy? FAQ

Na co pomaga olej rydzowy?

Sięgając po olej rydzowy, możesz wspomóc swoją odporność i prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego – a wszystko to dzięki zawartości kwasów omega-3. Co ciekawe, możesz stosować go również zewnętrznie na skórę i włosy, dogłębnie je nawilżając i odżywiając.

Który olej jest zdrowszy: lniany czy rydzowy?

Jeśli wahasz się między olejem lnianym a rydzowym, uwzględnij swoje indywidualne potrzeby żywieniowe i prowadzony styl życia, gdyż tylko w ten sposób możesz podjąć najlepszą dla siebie decyzję. Olej z ziaren lnianki siewnej zawiera cenne kwasy omega-3 i omega-6 w korzystnych proporcjach. Z kolei olej lniany jest również wartościowy pod kątem odżywczym, ale wymaga dużo bardziej rygorystycznego przechowywania i szybkiego spożycia po otwarciu.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania oleju rydzowego?

Wprawdzie olej rydzowy jest bardzo zdrowy i możesz stosować go w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, ale zachowaj ostrożność, jeśli cierpisz na alergie na rośliny kapustne lub problemy trawienne po ich spożyciu.

Czy można stosować olej rydzowy w ciąży?

Olej rydzowy obfituje w cenne kwasy tłuszczowe, które wspierają Twoje zdrowie i prawidłowy rozwój dziecka, dlatego nic nie stoi na przeszkodzie, abyś spożywała go podczas ciąży. Zachowaj jednak umiar, bo każdy produkt w nadmiarze wywiera negatywny wpływ na organizm i może nieść skutki uboczne, w tym powodować dolegliwości pokarmowe.

Bibliografia

Bilska, A., Kurasiak-Popowska, D., Szablewski, T., Radzimirska-Graczyk, M., Stuper-Szablewska, K., 2024, Camelina sativa Seeds and Oil as Ingredients in Model Muffins in Order to Enhance Their Health-Promoting Value, Foods, 13(13), 2027, https://doi.org/10.3390/foods13132027.

Juodka, R., Nainienė, R., Juškienė, V., Juška, R., Leikus, R., Kadžienė, G., Stankevičienė, D., 2022, Camelina (Camelina sativa (L.) Crantz) as Feedstuffs in Meat Type Poultry Diet: A Source of Protein and n-3 Fatty Acids, Animals (Basel), 12(3), 295, https://doi.org/10.3390/ani12030295.Simopoulos, A. P., 2002, The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids, Biomedicine & Pharmacotherapy, 56(8), 365–379, https://doi.org/10.1016/s0753-3322(02)00253-6.